Και αν φτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε...

Ο δρόμος της επιστροφής κάποιες φορές είναι μακρύς, δύσκολος ή με εμπόδια. Και ίσως όσο πιο απαιτητικό γίνει το ταξίδι, τόσο πιο ιδανικός φαντάζει στο μυαλό μας ο προορισμός. Πώς νιώθει κανείς όταν φτάνει επιτέλους μετά από «δέκα χρόνια» στην «Ιθάκη» του;

Η αρχαία ελληνική γραμματεία ασχολήθηκε πολύ με το νόστο, δηλαδή την επιστροφή στην πατρίδα. Και προσέδωσε στην πατρίδα μια ευρύτερη, πιο φιλοσοφική και πιο ποιητική έννοια. Ο νόστος είναι η επιστροφή στο σπίτι μας, στους οικείους μας, στις μνήμες μας, στον εαυτό μας. Ο νόστος κουβαλάει ένα συναισθηματικό, πνευματικό φορτίο. Λαχταράς να νιωσεις ξανά οτι ανήκεις. 

Βασικό πρότυπο για το μοτίβο του νόστου είναι σίγουρα η Οδύσσεια και συγκεκριμένα το δεύτερό της μισό. Ο Οδυσσέας κινείται στα πέρατα της γης -κυριολεκτικά-, προσπερνά κινδύνους, πειρασμούς, αγωνίες με μόνο στόχο να γίνει ξανά σύζυγος, πατέρας και βασιλιάς του τόπου του. Και τα καταφέρνει. 

Και έρχεται το «νόστιμον ήμαρ», η ημέρα της επιστροφής στην πατρίδα. Η στιγμή που τελειώνει η περιπλάνηση. Και το όνειρο γίνεται πραγματικότητα. Και μαζί μια έκρηξη συναισθημάτων.Απο βαθιά πληρότητα, έως συγκίνηση ή ανακούφιση ή ενθουσιασμό. 

Όμως έχεις αλλάξει και εσύ, έχει αλλάξει και ο τόπος. Και η οικειότητα μπορεί να φέρει μαζί της και μια μικρή απογοήτευση, ή μια ματαίωση..

Σε αυτήν αναφέρεται και ο Καβάφης στην Ιθάκη του. Και κλείνει με την πιο σημαντική υπενθύμιση.

Και πτωχική την βρεις, 

η Ιθάκη δεν σε γέλασε. 

Το νόστιμον ήμαρ δεν είναι επιστροφή στο παρελθόν, αλλά συμφιλίωση με όλη τον μακρύ δρόμο που προηγήθηκε. Να εκτιμάς τον τόπο σου γιατί δεν έχει Λαιστρυγονες και Κυκλωπες, και ψάχνοντας τον δρόμο να γυρίσεις δεν τους κουβαλάς πια ούτε και εσύ.

Σε πολλούς λείπει μια Ιθάκη. 

Μια Ιθάκη πτωχικη.